ଦ୍ରୌପଦୀ ସ୍ୱୟଂବର—କିନ୍ତୁ ବରପୂର୍ବ।
କଳ୍ପନା ଓ ବାସ୍ତବତାର ଫରକ ଏକ ଉଚ୍ଛନ୍ନ କୁମାରୀ ଛଡ଼ା ଆଉ ବେଶି କିଏ ଜାଣିପାରେ?
ଯଜ୍ଞରୁ ସମ୍ଭୂତ ଯାଜ୍ଞସେନୀ ଆଜି ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ କୁଟିରରେ।
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପଞ୍ଚ ସ୍ୱାମୀ ବରଣ କ’ଣ ଇତିହାସର ଏକ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ ଅଧ୍ୟାୟ ହେଇ ରହିଯିବ?
ପାଞ୍ଚାଳୀ—ସ୍ତବ୍ଧ, ଖ୍ୟୁର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଭାରକୁ ନେଇ ବଞ୍ଚିବେ ଦ୍ରୁପଦ ରାଜାଙ୍କ ନନ୍ଦିନୀ ଏକ ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ କୁଟିରରେ!
ହାୟ, କ’ଣ ସେ ହତଭାଗ୍ୟ!
ଯାଜ୍ଞସେନୀ—ସେ ତ ଯଜ୍ଞରୁ ଜାତ; ତାଙ୍କର ନିଜ ଇଚ୍ଛା ବା କ’ଣ?
ସେ ତ ଆସିଛନ୍ତି ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ।
କୃଷ୍ଣାରେ କୃଷ୍ଣା—କୃଷ୍ଣଙ୍କର କୃଷ୍ଣା।
ନା ଧନଞ୍ଜୟର ପ୍ରାଣପ୍ରିୟା? ନା ଏକେ ଲାଞ୍ଛିତା?
ଭାରତବର୍ଷର ଇତିହାସର ଏକ ଅନିର୍ବଚନୀୟ, ଅନିବାର୍ୟ—ଏକ ଗାଢ଼ିସନ୍ଧି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଞ୍ଚାଳୀ!
ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଏ ମହାନ ଦେଶ—ଗୌରବର ମାଟି, ବୀରଭୂମି—ଅସତୀ କହିଦେବନି ତ?
ପଞ୍ଚ ଭାଇ, ପଞ୍ଚ ବରାଦା—ଦ୍ରୌପଦୀ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ଅର୍ଜୁନ ସମର୍ପିତ; ଖୁସି ତ ବି କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ।
ସବୁବେଳେ—ସେ ବଞ୍ଚିବେ ବି କେମିତି?
ପାଞ୍ଚାଳର ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ବନ୍ୟାକୁଟିରର ଚାଳ ରାସ୍ତାରେ ହିଁ ଦ୍ରୌପଦୀ—ଫାଲ୍ଗୁନୀଙ୍କର,
ଆଉ ବନ୍ୟାକୁଟିରରେ ଦ୍ରୌପଦୀ—ପଞ୍ଚବରା;
ଇତିହାସ ଓ ସମୟର କ୍ରୁର ଇଙ୍ଗିତରେ ସେ ବନିଛନ୍ତି ସର୍ବାଙ୍ଗସହା!
ପଞ୍ଚପତିଙ୍କ ପ୍ରେମସ୍ପଦା ଦ୍ରୌପଦୀ—
କିନ୍ତୁ କେହି ପଚାରିଛନ୍ତି ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ, ଯେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ କିଏ?
ଫାଲ୍ଗୁନୀ?
କାହିଁକି ଏ ନୃଶଂସ ବିଚାର?
ଜର୍ଜରିତ ପାଞ୍ଚାଳୀ, ବିଦୁଷୀ—ଅନୁପମା ପାଞ୍ଚାଳୀ।
ବାର ବର୍ଷର ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ନାହାନ୍ତି କାମ୍ୟ ପୁରୁଷ—କିନ୍ତୁ ଏ କ’ଣ?
ରାଜନୀତିର ଝାସା ଦେଇ ମଣିପୁର, କଳିଙ୍ଗ ଆଉ ନାଗଲୋକର ଜ୍ୱାଇଁ ସାଜିଛନ୍ତି ଫାଲ୍ଗୁନୀ—
ଏ କିଭଳିଆ ତପସ୍ୟା?
ଏତେ ସଂଯମ, କେତେ ଆଉ ସହିବା ଅନୁଧା କିଶୋରୀର ରୋମାଞ୍ଚଭରା ପାଞ୍ଚାଳୀ?
ଫାଲ୍ଗୁନୀଙ୍କ ପାଖରେ ଯେ ସେ ସ୍ଥିର, ଯୌବନର ଝାସ ଯେ ସେଠି ନିରବ—
ଖାଲି ଟିକେ ପ୍ରେମ ଆଉ ଟିକେ ସ୍ପର୍ଶ।
ହେଇ ଦେଖିଲାନି?
ମୁଁ ଭାସିଯାଉଥିଲି ଉଚ୍ଛୁଳ ଯମୁନାରେ;
ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ମୋତେ ଆଉ ମୋ ଶରୀରକୁ ଛାଣି ଆଣିଲେ ଯମୁନାରୁ—
ସେ ଉଚ୍ଛନ୍ନ ନାଇର ଭାଉଁରିରୁ।
ପୁଣି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ—ମୋର ଯେ ସଙ୍ଗତା!
ଯାହା ଶୁଣେ କର୍ଣ୍ଣ—ଏ ଯୁଗ ଯେ ଭୁଲିନାହିଁ କିଛି;
ସେ ଅପଦସ୍ତ, ସେ ଅପମାନ—ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଶାନ୍ତି ପାଇବ ତ?
ବାର ବର୍ଷ ପରେ ଫେରୁଛନ୍ତି ଫାଲ୍ଗୁନୀ—
ରାଜ୍ୟ ପ୍ରବେଶର ବାଜା, ପେଙ୍କାଳି, ବିଗୁଲ, ଢୋଳ—ସବୁ ବାଜିଲାଣି।
ଏପଟେ ଅନୁଧା, ଚିରଯୌବନା, ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲିତ।
ଅରେ, କ’ଣ ଏଇ?
ଦୁଇଟି ଥାଳି—ପରିଚାରିକା ହାତରେ; ଆଉ ଗୋଟେ କାହା ପାଇଁ?
ତୁମେ କ’ଣ ଜାଣିନ?
ଗୋଟେ ବୀରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର, ଆଉ ଗୋଟେ—ତାଙ୍କର ନବବିବାହିତା ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କର।
ରକ୍ତମୁଖା, ଝଡ଼—ମହାଝଡ଼।
ଦ୍ରୌପଦୀ, ଯାଜ୍ଞସେନୀ, ପାଞ୍ଚାଳୀ, ଦ୍ରୁପଦିଙ୍କର କନ୍ୟା,
ମହାଭାରତୀ, ମୃଗନୟନୀ, ପଞ୍ଜାମୀ, ନିତ୍ୟଯୌବନୀ—
ସବୁ ଏକ, ସବୁ ମାନେ ସବୁ।
ଛି! ଛି!
କ’ଣ ପାପ ମୋର?
ହେ ସଖା, ହେ କୃଷ୍ଣ—କାହିଁକି ଏ କଷ୍ଟ, କାହିଁକି ଏ ପ୍ରତାରଣା, ଆଉ କାହିଁକି ଏ ଜୀବନ!
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବୁକୁଫଟା ଚିତ୍କାର, ବିଳାପ—
ସେ ଆଜି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ବିରହର ଅନଳ ଆଜି ଆସରନ୍ତି—ସର୍ବଖିଆ।
ପୁତ୍ରବିରହରେ ଆଜି ମର୍ମାହତା—ବିଦୁଷୀ, ରାଜଯେମା, ପଣ୍ଡିତାନୀ ପାଞ୍ଚାଳୀ।
କିଏ ଦାୟୀ ଏଥିପାଇଁ?
ତନ୍ୱୀ କୃଷ୍ଣାଙ୍କର ବିରହରେ ବିପଥିକା ଫାଲ୍ଗୁନୀ—
ଅଶ୍ୱପୃଷ୍ଠରୁ ଜାଣିଶୁଣି ଖସି ପଡ଼ିନାହାନ୍ତି ତ ବୀରଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ସେପଟେ ନିରବ ବିଳାପର ତୁହାକୁ ତୁହା ଆକ୍ଷେପଣ।
କୃଷ୍ଣା ଅସ୍ଥିର, ଫାଲ୍ଗୁନୀ ବିରହମୟ—
ଆଉ ସଖାଙ୍କର ମୁଚୁକୁନ୍ଦିଆ ହାସ ବି ଲୁଚିବା ଉପରେ।
ପୁରୁଷକାର ଆଉ ଅହଂକାରର ତଫାତ ବୁଝି ପାରୁନାହାନ୍ତି ଦ୍ରୌପଦୀ—
ନା ବୁଝିଲେ ଭାରତବର୍ଷର ଇତିହାସ?
ଖାଲି ଲେଖା ଥିଲା—ବିରହ ଆଉ ବିଳାପ,
ଦ୍ରୁପଦିଙ୍କର ଭାଗ୍ୟଲିପିରେ।
(ଏତିକି)